Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



Co warto wiedzieć o gospodarce

Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Dorota Kazimierczak | 2015-06-26 11:28:48
uzbekistan, pkb, bezrobocie, inflacja, gospodarka

Podstawą gospodarki Uzbekistanu jest rolnictwo i górnictwo. Uprawia się głównie bawełnę, ryż, pszenicę, kukurydzę, warzywa, drzewa i krzewy owocowe, tytoń, trzcinę cukrową. Kraj ten ma bogate zasoby surowców mineralnych, w tym około 100 różnego rodzaju minerałów w 2900 złożach.

Podstawą rolnictwa jest jednak bawełna. Uzbekistan jest szóstym producentem i piątym eksporterem bawełny na świecie. Próba intensyfikacji uprawy bawełny, podjęta jeszcze w czasach istnienia ZSRR, doprowadziła jednak do katastrofy ekologicznej i wyschnięcia Jeziora Aralskiego - jego powierzchnia spadła o dwie trzecie.

Pod egidą Banku Światowego powstał w 1993 roku Fundusz Ratowania Jeziora Aralskiego, założony przez Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan. Jesienią 2014 roku międzynarodowi darczyńcy zobowiązali się do wyłożenia 3 mld dolarów na niwelowanie skutków tej katastrofy, a prezydent Uzbekistanu Islom Karimov i sekretarz generalny OZN Ban Ki Mun wystosowali wspólny apel o dalsza międzynarodową pomoc.

Gospodarka Uzbekistanu rozwija się w ostatnich latach w szybkim tempie. Wzrost PKB wyniósł 8,2 procent w 2012 roku - w zasadzie bez zmian w stosunku do poprzedniego roku - i 8 procent rok do roku w 2013 roku. Wzrost gospodarczy – jak zwraca uwagę EBOiR - był napędzany głównie przez wysokie wydatki rządowe, w postaci dużych podwyżek płac i emerytur i inwestycje publiczne dużej skali.

 

źródło: Bank Światowy (styczeń 2015 r.)

 

Mimo wydatków rządowych, Uzbekistan utrzymuje nadwyżkę w budżecie – w 2013 roku 0,3 proc. PKB. Także w obrotach bieżących odnotowano znaczną nadwyżkę, choć mogło to być po części związane z ograniczeniami w obrocie dewizowym ograniczających import.

Utrzymywała się natomiast stosunkowo wysoka inflacja – w ostatnich latach wynosząca około 7 proc. w skali roku (według danych Uzbekistańskiego urzędu statystycznego, szacunki Międzynarodowego Funduszu Walutowego mówią o 10-12 proc. Fundusz rekomenduje również rządowi Uzbekistanu podjęcie intensywniejszej walki z inflacją).

 

źródło: Bank Światowy (styczeń 2015 r.)

 

Według stanu na 1 lipca 2014 roku w Uzbekistanie było zarejestrowanych ogółem (bez udziału gospodarstw farmerskich) 273,3 tys. przedsiębiorstw i organizacji. I tak: 14,4 proc. należało do skarbu państwa, 85,6 proc. stanowiło własność niepaństwową, z których 34,5 proc. - własność prywatną, 1,8 proc. - stanowiły przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego. 28,5 proc. zarejestrowanych przedsiębiorstw prowadziło działalność w sektorze usług i żywienia zbiorowego, 17,2 proc. - w przemyśle, 8,9 – w budownictwie, 8,4 proc. - w rolnictwie i gospodarce leśnej, 8 proc. - w edukacji, kulturze i nauce, 4 proc. - w ochronie zdrowia, kulturze fizycznej i sporcie, 3,9 proc. - w transporcie.

 

Wskaźniki makroekonomiczne

Wyszczególnienie

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014
(I-VI)*

PKB (w mld USD)

13,5 a)

16,74 b)

22,3 b)

27,8

31,8

37,7 a)

43,3

48,7

54,0

26,2

PKB (dynamika w %)

107,0

107,3

109,5

109,0

108,1

108,5

108,3

108,2

108,8

108,1

Deficyt budżetowy
(% PKB)

0,1

0,9

1,7

+1,5

+0,2

0,5

1

+0,4

+0,1

+0,1

Zadłużenie zagraniczne (% PKB)

b/d

b/d

b/d

b/d

b/d

b/d

poniżej 17,5

poniżej 16

wstępnie 17

b/d

Inflacja (CPI, grudzień do grudnia, w %)

7,8

6,8

12,0

7,8

7,4

7,3

7,6

7,0

6,8

3,2

Bezrobocie (w %)

0,3

0,3

0,3

b/d

b/d

16,2 tys. na 31 XII

b/d

4,9

4,9

5,2

Eksport (w mld USD)

5,40

6,38

8,99

11,49

11,77

13,04

15,03

14,26

15,09

7,22

Import (w mld USD)

4,09

4,78

6,72

7,5

9,44

8,80

10,50

12,02

13,96

6,74

Oficjalny kurs UZS/USD (średnioroczny)

1118,7

1216,3 b)

1266,4 b)

1393,0 b)

1511,4 b)

1640,0b)

1795,0 b)

1.984,0 b)

2.202,1 b)

2.336,2

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (mld USD)

b/d

104,14

b/d

1,2*

2,2*

b/d

4.586,3 mld UZS

2.990,0 mld UZS

3.745,0 mld UZS

b/d

 

 

Bogactwa naturalne

 

 

Pod względem zasobów złota Uzbekistan zajmuje 4. miejsce na świecie, miedzi 10. miejsce, a uranu - 7.

Znaczne są również zasoby gazu ziemnego (ok.1,8 bln m sześc.), ropy naftowej, srebra, cynku, ołowiu, wolframu, molibdenu, rudy żelaza i innych.

Uzbekistan rozpoczął również pilotażowy program wydobycia ropy z łupków – tereny tego kraju są pod tym względem obiecujące. Celem programu jest osiągnięcie poziomu wydobycia 8 mln ton łupkowej ropy.

 

 

Infrastruktura transportowa

 

 

Łączna długość dróg sięga 146 tys. 400 km, z czego 3200 km to drogi międzynarodowe. Stan dróg pozostawia wiele do życzenia, a w rejonach górskich jest bardzo zły. Dodatkowym utrudnieniem dla podróżujących jest słabe oznakowanie dróg. Zimą i wiosną drogi w rejonach górskich są okresowo zamykane ze względu na lawiny śnieżne i błotne.

Uzbekistan posiada 12 portów lotniczych, w tym pięć międzynarodowych (Taszkent, Buchara, Samarkanda, Urgacz i Termez). Jeszcze niedawno flota powietrzna składała się ogółem z 46 samolotów, w tym 15 produkcji zachodniej (Boeing, Airbus i RJ-85) oraz 31 samolotów produkcji rosyjskiej i uzbekistańskiej. W roku 2010 Uzbekistańskie Linie Lotnicze (www.uzairways.com) kupiły samoloty: A-320-200 i Ił-114-100. Do końca 2011 r. zakupiono jeszcze siedem zachodnich statków powietrznych. ULL obsługują między innymi połączenia lotnicze z Istambułem, Atenami, Pekinem, Londynem, Paryżem, Rzymem, Frankfurtem, New Deli, Seulem, Pragą i Moskwą oraz stolicami krajów sąsiadujących z Uzbekistanem, za wyjątkiem Duszanbe.

Łączna długość linii kolejowych wynosi 3645 km. Międzynarodowe przewozy pasażerskie są realizowane przez Koleje Uzbekistańskie „Uzbekistan temid yo’llari” (www.uzrailway.uz) głównie w kierunku Kazachstanu i Rosji (Ałmaty, Moskwa, Saratów, Charków, Ufa, Swierdłowsk, Petersburg, Nowosybirsk i Czelabińsk). Brak jest połączenia kolejowego z Duszanbe. Od 8 grudnia 2012 roku nie ma możliwości zakupu w Uzbekistanie powrotnych biletów kolejowych z państw WNP do tego kraju, w dalszym ciągu można natomiast kupować bilety kolejowe do krajów WNP.

 

System finansowy

 

Pod koniec 2013 r. w Uzbekistanie działało 30 banków komercyjnych, sześć  przedstawicielstw banków zagranicznych (National Bank of Pakistan, Commerzbank AG, Landesbank AG, JP Morgan Chase Bank, Export-Import Bank Korea i Shinhan Bank) oraz 28 tzw. organizacji mikrokredytowych.

W ocenie Moodys Investors Service z kwietnia 2008 r. do negatywów systemu bankowo- finansowego Uzbekistanu zaliczono, między innymi: zbyt duży stopień kontroli państwa nad działalnością banków, ograniczenie ich niezależności i konkurencji, małe oddziaływanie systemu bankowego na gospodarkę kraju, w tym w szczególności na środowisko małego i średniego biznesu oraz słabo rozwiniętą infrastrukturę usług finansowych.

Natomiast w opublikowanym 30 sierpnia 2010 r. przez agencję rankingową „Moody’s” opracowaniu nt. Republiki Uzbekistanu odnotowano poprawę sytuacji w bankach komercyjnych, co było wynikiem wprowadzenia programu działań antykryzysowych.

W latach 2008-2009 kapitał banków zwiększył się 2-krotnie, a liczba kredytów inwestycyjnych wzrosła o 70 proc. System bankowy wciąż jednak działał w całkowitej izolacji od międzynarodowego rynku finansowego, co – mimo stosunkowo niezłej kondycji – jest też źródłem jego słabości, nie jest bowiem w stanie zapewnić dostępu do walut wymienialnych.

Kolejnym problemem tutejszej gospodarki jest utrzymanie płynności gotówki na rynku. W tym celu, a także dla utrzymania „na rozsądnym poziomie” rosnącego kursu dolara, wdrażany jest system rozliczeń bezgotówkowych (karty płatnicze). Ich ilość na rynku oceniana jest na około 6,8 mln sztuk.

W ramach przyjętych rozwiązań podmioty gospodarcze muszą obligatoryjnie przekazywać wynagrodzenie pracownicze na konta bankowe, zaś posiadacze kart mogą przy ich pomocy opłacić świadczenia komunalne i inne opłaty ustawowe oraz należność za zakupy (pod warunkiem, że dana placówka handlowa ma umowę z bankiem – właścicielem karty). Obywatele mają natomiast trudności z pobraniem gotówki.

 

Droga do reform
 

Od momentu odzyskania niepodległości Uzbekistan realizuje model transformacji gospodarczej zakładający ewolucyjne przejście od gospodarki nakazowo-rozdzielczej do wolnorynkowej.

Pierwsze działania na rzecz restrukturyzacji gospodarki podjęto jeszcze na przełomie lat dziewięćdziesiątych. Do 2001 r. nie przyniosły one spodziewanych rezultatów z uwagi na utrzymujące się ograniczenia związane z pozyskiwaniem walut wymienialnych, restrykcyjną polityką walutową, ograniczeniem importu, stosowaniem ceł zaporowych.

Konsekwencją tego było zamknięcie przedstawicielstwa MFW w Taszkiencie oraz wycofanie się z rynku wielu firm zagranicznych, w tym także polskich. Sytuacja ta uległa poprawie po 11 września 2001 r., kiedy Uzbekistan opowiedział się po stronie koalicji antyterrorystycznej. Dało to możliwość uzyskania przez Uzbekistan doraźnej pomocy finansowej wartej ok.150 mln dol. w latach 2001-2002.

Poczynając od II połowy 2003 r. podjęto działania na rzecz liberalizacji gospodarki i polityki walutowej (wprowadzono swobodną wymienialność walut dla operacji bieżących), a w 2006 r. obniżono podatek dochodowy od osób prawnych do 10 proc. (obecnie 9 proc.), objęto firmy handlowe jednolitym podatkiem obrotowym i zwolniono od podatku dochody uzyskane w formie dywidend.

Natomiast w 2008 r. wprowadzono w życie nowy kodeks celny, uproszczający dotychczasowe procedury celne, zmniejszono niektóre obciążenia podatkowe i opłaty dla podmiotów gospodarczych, dokapitalizowano banki i zwiększono dostępność małych i średnich firm do kredytów.

Nadal jednak utrzymuje się duży stopień ingerencji państwa w gospodarkę, co niekiedy stanowi źródło problemów dla zagranicznych firm. Mimo deklaracji władz o otwartości na handel z partnerami zagranicznymi, strategia współpracy gospodarczej i handlowej Uzbekistanu z zagranicą opiera się na konsekwentnie prowadzonej od wielu lat polityce stymulowania rodzimej produkcji i eksportu poprzez ograniczenie importu (wysoki poziom stawek celnych na importowane towary, podatek akcyzowy oraz restrykcyjna polityka walutowa). Znajduje to wyraz głównie w stałym podnoszeniu (nawet 1-2 razy w roku) stawek podatku akcyzowego na importowane towary. Np. w 2010 roku ogłoszono podwyżkę akcyzy od 5 do 200 proc. na 57 grup towarowych.

Trzeba jednak zauważyć, że Uzbekistan podejmuje aktywne działania na rzecz przyciągania inwestycji zagranicznych i przeprowadza zmiany w prawie i procedurach administracyjnych. Stopień zaangażowania państwa w gospodarkę sprawia jednak, że kraj ten  plasuje się raczej w ogonie światowych rankingów wolności gospodarczej i miejsc przyjaznych dla prowadzenia biznesu.

Według rankingu Heritage Foundation 2013 r. (www.heritage.org) Uzbekistan zajmuje pod wzgędem swobód gospodarczych 162. miejsce na 177 sklasyfikowanych krajów świata. Z kolei w rankingu najbardziej skorumpowanych krajów świata za 2013 r. Transparenty International (www.transparency.org) Uzbekistan zajął 168. miejsce na 177 sklasyfikowanych krajów (w 2012 r. – 170. miejsce na 176 państw).

W rankingu Banku Światowego Doing Business Report 2015 Uzbekistan był na  141. pozycji wśród 189 sklasyfikowanych krajów i w ciągu ostatnich trzech lat  poprawił swoją pozycję o 29 miejsc.

 

Działania antykryzysowe

 

W ramach ochrony przed skutkami kryzysu światowego Uzbekistan realizuje  program antykryzysowy, który obejmuje:

  • wzmocnienie systemu bankowo - finansowego poprzez zwiększenie kapitału ustawowego banków komercyjnych i tym samym ich zdolności kredytowej
  • szybką modernizację przedsiębiorstw działających w 11 kluczowych dziedzinach gospodarki (zakupy nowych urządzeń i technologii)
  • przyspieszenie realizacji najważniejszych projektów inwestycyjnych w przemyśle i transporcie
  • wprowadzenie systemu niskooprocentowanych kredytów obrotowych dla przedsiębiorstw - eksporterów, okresowych ulg podatkowych i możliwości restrukturyzacji zadłużenia
  • kompleksową modernizację sektora produkcji i przesyłu energii elektrycznej w celu ograniczenia energochłonności oraz wdrożenie systemu oszczędnościowego
  • obniżenie kosztów własnych produkcji przedsiębiorstw o około 20 proc. poprzez racjonalizację procesów technologicznych i zmniejszenie materiało- i energochłonności
  • rozwój przedsiębiorczości poprzez zwiększenie możliwości pozyskiwania przez mały i średni biznes kredytów w bankach komercyjnych, w tym także z Funduszu ulgowego kredytowania. Fundusz powstał w marcu 2001 r. na mocy decyzji prezydenta Uzbekistanu w bankach komercyjnych w celu udzielania niskooprocentowanych kredytów dla małych firm produkcyjnych i usługowych oraz finansowania projektów innowacyjnych. Kapitał funduszu stanowią odpisy od zysku banków komercyjnych w wysokości do 25 proc..
  • uruchomienie linii kredytowych na zakupy nowoczesnych urządzeń z importu, wprowadzenie ulg podatkowych
  • zwiększenie eksportu poprzez udzielenia wsparcia przedsiębiorstwom eksporterom
  • rozwój budownictwa mieszkaniowego, w tym przede wszystkim usług remontowych, poprzez powołanie wyspecjalizowanych organizacji i stworzenie im odpowiednich warunków technicznych
  • zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju z wykorzystaniem posiadanych zasobów własnych, głównie poprzez zwiększenie produkcji artykułów rolno-spożywczych
  • ochronę rynku pracy, zwiększenie dochodów społeczeństwa i obniżenie tempa wzrostu inflacji